← Bài giảng
Tỉ lệ thức
Tỉ lệ thức là cách viết "hai tỉ số bằng nhau" — công cụ để giải mọi bài toán chia theo tỉ lệ ở cả chương này.
Kiến thức
Tỉ lệ thức là đẳng thức của hai tỉ số: a/b = c/d (b, d khác 0). a và d là ngoại tỉ, b và c là trung tỉ.
Tính chất: nếu a/b = c/d thì a . d = b . c — tích hai ngoại tỉ bằng tích hai trung tỉ.
Ngược lại, nếu a . d = b . c (các số khác 0) thì lập được bốn tỉ lệ thức: a/b = c/d, a/c = b/d, d/b = c/a, d/c = b/a.
Tìm một số hạng chưa biết: nhân chéo để được một đẳng thức tích, rồi chia cho số còn lại.
Ví dụ giải mẫu
Ví dụ 1: Tìm x biết x/6 = 10/15.
- Nhân chéo: 15 . x = 6 . 10 = 60.
- x = 60 : 15 = 4.
Đáp số: x = 4
Ví dụ 2: Hai tỉ số 3/4 và 9/12 có lập thành tỉ lệ thức không?
- Nhân chéo: 3 . 12 = 36 và 4 . 9 = 36.
- Hai tích bằng nhau nên hai tỉ số bằng nhau.
Đáp số: Có: 3/4 = 9/12
Lỗi hay gặp
- Không nhân chéo. Từ a/b = c/d suy ra a × d = b × c — nhân chéo, không nhân cùng vế.
Lưu ý khi làm bài
- Có tích rồi nhưng chia nhầm số — phải chia cho số còn lại nằm cùng vế với x.
- Kết luận hai tỉ số bằng nhau theo cảm giác, không kiểm bằng nhân chéo.
Ghi nhớ trước khi luyện
- Tỉ lệ thức là đẳng thức của hai tỉ số bằng nhau: a/b = c/d.
- Tính chất: NHÂN CHÉO — a × d = b × c.
- Muốn tìm số hạng chưa biết thì nhân chéo rồi chia.