Thu thập và phân loại dữ liệu
Trước khi vẽ biểu đồ hay tính toán, cần biết đang có loại dữ liệu gì, và dữ liệu ấy có đáng tin không.
Kiến thức
Dữ liệu có thể thu thập bằng quan sát, làm thí nghiệm, lập phiếu hỏi, phỏng vấn, hoặc lấy từ sách báo, trang web.
Dữ liệu định lượng là dữ liệu dạng SỐ: chiều cao, cân nặng, điểm số, số anh chị em.
Dữ liệu định tính là dữ liệu mô tả TÍNH CHẤT, không phải số: màu sắc, môn học yêu thích, nơi sinh, xếp loại.
Dữ liệu phải hợp lý: số người, số vật đếm được là số tự nhiên (không âm, không lẻ); tổng các tỉ lệ phần trăm của một tổng thể không vượt quá 100%; giá trị phải nằm trong khoảng có thể xảy ra.
Ví dụ giải mẫu
Ví dụ 1: Bạn Minh hỏi các bạn trong tổ: tên, tuổi, số giờ ngủ mỗi đêm, món ăn yêu thích. Phân loại bốn loại dữ liệu đó.
- Tên và món ăn yêu thích là chữ mô tả tính chất nên là dữ liệu định tính.
- Tuổi và số giờ ngủ là số nên là dữ liệu định lượng.
Đáp số: Định tính: tên, món ăn yêu thích · Định lượng: tuổi, số giờ ngủ
Ví dụ 2: Một bảng ghi tỉ lệ học sinh theo cách đến trường: đi bộ 35%, đi xe đạp 40%, được đưa đón 30%. Dữ liệu có hợp lý không?
- Cộng các tỉ lệ: 35% + 40% + 30% = 105%.
- Mỗi bạn chỉ thuộc một cách đến trường, nên tổng các phần không thể vượt quá 100%.
Đáp số: Không hợp lý (tổng 105%)
Lỗi hay gặp
- Không nhận ra số liệu vô lý. Số người đếm được thì không thể âm, cũng không thể có phần lẻ — em soát lại từng số.
- Nhầm định tính với định lượng. Dữ liệu là SỐ đo được, đếm được thì là định lượng; là chữ mô tả tính chất thì là định tính.
Lưu ý khi làm bài
- Là số chưa chắc đã đem tính được: số áo cầu thủ, số điện thoại là số nhưng chỉ dùng như tên gọi — cộng trừ chúng không có nghĩa.
Ghi nhớ trước khi luyện
- Dữ liệu định lượng là SỐ (chiều cao, điểm số); dữ liệu định tính là CHỮ mô tả tính chất (màu, môn học).
- Trước khi dùng dữ liệu, kiểm tra tính hợp lý: số đếm được không âm, không lẻ, tổng các phần không vượt quá tổng.