Dữ liệu, bảng thống kê, biểu đồ tranh và biểu đồ cột
Muốn trả lời câu hỏi "bạn nào thích môn gì", "tháng nào mưa nhiều nhất" thì phải thu thập dữ liệu, sắp xếp thành bảng, rồi vẽ thành biểu đồ để nhìn nhanh.
Kiến thức
Dữ liệu có thể là số (điểm, chiều cao, số lượng) hoặc không phải số (tên, màu sắc, món ăn yêu thích). Dữ liệu thu được phải hợp lí với điều đang hỏi.
Bảng thống kê ghi các giá trị và số lượng tương ứng, giúp đếm và so sánh dễ dàng.
Biểu đồ tranh dùng biểu tượng; chú thích cho biết MỖI biểu tượng ứng với bao nhiêu đơn vị.
Biểu đồ cột: mỗi cột ứng với một nhóm, chiều cao cột cho biết số lượng; đọc giá trị ở đỉnh cột hoặc dóng sang trục số liệu.
Ví dụ giải mẫu
Ví dụ 1: Biểu đồ tranh về số cây mỗi tổ trồng được, mỗi biểu tượng ứng với 4 cây. Tổ 1 có 5 biểu tượng, tổ 2 có 3 biểu tượng rưỡi. Mỗi tổ trồng được bao nhiêu cây?
- Tổ 1: 5 . 4 = 20 cây.
- Nửa biểu tượng ứng với 4 : 2 = 2 cây. Tổ 2: 3 . 4 + 2 = 14 cây.
Đáp số: Tổ 1: 20 cây; tổ 2: 14 cây
Ví dụ 2: Biểu đồ cột (xem hình) cho số học sinh đạt điểm 10 môn Toán trong bốn tháng: tháng 9 là 12, tháng 10 là 18, tháng 11 là 15, tháng 12 là 21. Tháng nào nhiều nhất, và cả bốn tháng có bao nhiêu lượt điểm 10?
- Cột cao nhất là tháng 12, với 21 lượt.
- Tổng: 12 + 18 + 15 + 21 = 66.
Đáp số: Tháng 12; 66 lượt
Lỗi hay gặp
- Không nhận ra dữ liệu vô lí. Soát từng giá trị xem có thể xảy ra trong thực tế không: điểm quá thang, giờ quá 24, số người âm.
- Đếm hình mà quên nhân giá trị. Trong biểu đồ tranh, mỗi biểu tượng ứng với một số lượng ghi ở chú thích, không phải một đơn vị.
- Hơn kém nhau lại đem cộng. Hỏi hơn kém nhau bao nhiêu thì lấy số lớn TRỪ số bé.
Lưu ý khi làm bài
- Chọn biểu đồ cho hợp: biểu đồ tranh hợp với số liệu ít và tròn; biểu đồ cột hợp khi cần so sánh nhiều nhóm.
Ghi nhớ trước khi luyện
- Dữ liệu thu thập được phải hợp lí: không quá thang đo, không trái thực tế.
- Biểu đồ tranh: đọc chú thích xem MỖI biểu tượng ứng với bao nhiêu.
- Biểu đồ cột: đọc số ở đỉnh cột rồi mới so sánh, tính toán.